X
تبلیغات
بهداشت محیط 84
 ضرورت اجرای مدیریت مواد زائد جامد

ضرورت اجرای مدیریت مواد زائد جامد

محسن فرهادی*

مقدمه

با رشد روز افزون جمعیت وگسترش شهرنشینی دفع مواد زائد تبدیل به یکی از مشکلات اساسی انسانها

گشته است . انسان اولیه درصورتیکه غار محل زندگیش کثیف وآلوده می شد آن را ترک مینمود تا

غاردیگری پیدا کند ولی این امکان برای بشرامروزی وجود ندارد . به دلیل پیچیدگی وتنوع فعالیت های

روز مره انسان دیگر نمی توان فقط به فکر دفع زباله بود بلکه پردازش وبازیافت از ارکان مهم مدیریت

مواد زائد جامد بوده که بدون شک ازنقش مهمی نیز درچرخه اقتصادی برخوردار است . مردم ما از

دیربازنان خشک را درمبداء از دیگر موا د دور ریز جدا می کردند و دراز ای دریافت نیازهای دیگر خود

ازقبیل نمک آن را به نان خشکیها تحویل می دادند .

این عمل راه ارتزاق افراد زیادی را فراهم کرده و می کند که البته به دلیل عدم جدا سازی و نگهداری

نامناسب ، این محصول به همراه انواع مختلفی ازکپک ها وقا رچ ها به مصرف خوراک دام رسیده و

مخاطرات بهداشتی متعددی را ایجاد می نماید.

به نظر می رسددرشرایط فعلی به منظور مقابله با فعالیت های غیرمجاز تنها راه ممکن ایجاد یک سیستم

بازیابی مبتنی با اصول علمی متناسب با شرایط حاکم برشهرها و روستاها باشد.

ازسال 1370 با ایجاد تحول درشهرداریها به ویژه درشهرهای تهران، ساوه ، مشهد واصفهان و ... انواع

راههای مختلف آزموده شده که بسیاری ازآنها متاسفانه به دلیل عدم کسب مشارکت مردمی به شکست

منجر شده است .

درمتن پیش رو سعی می کنیم به تعدادی از روشهای دفع زباله شهری اشاره کنیم.

روش دفن درزمین(landfill):

این روش دراغلب شهرها به کار گرفته می شود بدین صورت که زباله توسط سیستم حمل ونقل جمع

آوری وبه محل دفن هدایت می گردد ودر زمینی که درنظرگرفته شده دفن می شود البته درکلان شهرهایی

همچون تهران این عمل نمی تواند به صورت روزانه انج ام گیرد و ازنظراقتصادی نیز دفن نزدیک به 7000

تن زباله شهری مقرون به صرفه نیست وبه ناچار ترانشه های *عظیمی حفر می گردد که تا به عوامل

عملیاتی واجرایی اجازه برنامه ریزی وکار را به دهد که همین اجبار کم کم دفن بهداشتی درزمین را به روش غیربهداشتی ومطرود تلنبارOpen Dumping تبدیل می نماید

پرهزینه بودن سیستم، آلودگی خاک ، هوا و سفره های زیرزمینی آب – بالا رفتن سختی آب و ورود فلزات

سنگین به سفره های زیرزمینی آب ازمعایب این روش می باشد.

روش سوزاندن

سوزاندن درکشور ما به دوروش سوزاندن درمحیط باز و به کمک دستگاههای زباله سوز انجام می شود.

الف سوزاندن درمحیط باز

مهمترین دلیل برای رد این روش ایجاد آلودگی هوا ورها سازی گازهای سمی می باشد ولی متاسفانه

همچنان درروستاها وجوامع کوچک ازاین روش استفاده میشود .

ب سوزاندن به وسیله دستگاههای زباله سوز

دراین روش زباله پس ازجمع آوری وحمل وانتقال ، بطور مخلوط به دستگاههای زباله سوز منفرد

وکوچک ویا بزرگ و متمرکز شهری انتقال می یابد . امحاء زباله بدون باز یابی مواد مورد نیاز آن

ازخصوصیات این روش می باشد . این روش معمولا" محتاج تکنولوژی وارداتی وگران است وراهبری آن

نیازمند افراد متخصص می باشد زیرا برای جلوگیری از آلودگی هوا و پخش گازهای سرطانزا کنترل

رطوبت ، زمان احتراق ، نسبت سوخت به اکسیژن و انتخاب وجدا سازی پلیمرها ضروری است .

جداسازی ازمبداء یا تفکیک مواد:

اجرای برنامه های تفکی ک از مبداء بدون درنظرگرفتن زمینه های فرهنگی مردم وکسب مشارکت آنها توام

با شکست خواهد بود و درمراحل اولیه لازم است بعنوان یک رویکرد زیست محیطی وفرهنگ ساز با این

برنامه برخورد گردد.

اجرای برنامه بدین صورت خواهد بود که با ارائه آموزش خود مردم نسبت به جداسازی زباله ها به

دوصورت تروخشک اقدام خواهند نمود.

تجربه اجرای برنامه هایی ازاین دست درشهردار یهای مناطق تهران ، ساوه ، مشهد ، بابل وهسته های

بازیافت نشان می دهد برای کسب موفقیت باید به نکات ذیل توجه شود :

-1 درنظرگرفتن بافت فرهنگی مردم درمناطق تحت پوشش طرح

-2 اجرای برنامه های تشویقی مادی ومعنوی متناسب با فرهنگ مردم

-3 بکارگیری توان بالقوه ساکنین تحت پوشش و بالفعل نمودن آنها

-4 ملاحظات دقیق اقتصادی که مستمر بودن وادامه طرح رامیسر کند

-5 انتخاب دقیق مجریان طرح

-6 حمایت همه جانبه مسئولان شهرداری ازطرح

-7 فرابخشی دیدن طرح وکسب حمایت تمامی ادارات ذیربط

-8 طراحی دقیق عملیات( زمان جمع آوری – خودروهای فعال - بخش کارگری – انبار بازیافت و… )

فرآیند تهیه کمپوست

یکی از روشهای بسیار مورد توجه دردفع زباله های شهری تهیه کمپوست از زباله است براساس

آنالیزهای موجود ،زباله های شهری تهران شامل حدود 75 درصد مواد آلی 2 درصد مواد قابل

بازیافت و 5 درصد مواد غیر قابل استفاده جهت دفن می باشد.

یکی از عوامل مهم درکشاورزی زمین حاصلخیز است و کودکمپوست نقش تعیین کننده ای دربهبود

کیفی خواص خاک دارد امروزه برای ته یه کود آلی روشهای مختلفی وجود دارد از جمله تخمیربه وسیله سیلو ( درکارخانه کمپوست صالح آباد تهران انجام که اکنون تعطیل است ) تخمیربا تکنولوژی

صنعتی و هوادهی عمقی در ترانشه های بتونی ( کارخانه 2000 تنی کهریزک )، جدا سازی وتهیه کود به روش موبایل ، تهیه کود با استفاده ازکرم کمپوست و..... .

درروش تخمیر درمخازن بسته به زباله با درصد مواد آلی بالا ورطوبت کم مورد نیاز است . این روش

درکارخانه کمپوست صالح آباد شهرداری تهران مورد استفاده قرار می گرفت درقسمت تخمیر 14 عدد

سیلوی هفت طبقه ای وجود داشت ک ه از روش تخمیرهوازی درمخازن بسته پیروی می کرد . 6 طبقه

هرسیلو مخصوص فرآیند تخمیربوده وطبقه هفتم اختصاص به دستگاههای راهبری سیلو داشت .

ظرفیت هرطبقه 35 تن زباله ومدت ماند گاری درهرطبقه 24 ساعت بود . درسیلوهای تخمیربرای

بوجود آوردن روش تخمیر هوازی تعداد 5 عدد فن هوادهی وسیستم هواکش وهم زن مورد نیاز بود .

به دلیل رطوبت بالا درزباله های شهر تهران عملا سیلوهای مذکور کارآیی لازم را نداشت .

کمپوست روباز با فن هوادهی( Windrow Turning With Areation):

دراین روش زباله را به طول 30 متر پشته گذاری میکنند وازطریق تعبیه کا نال هوادهی وبا بکارگیری

فن نسبت به هوادهی عمقی مبادرت می نمایند .

دراین روش به تایمرمناسب برای روشن وخاموش کردن فن ها لودر ، ترمومتر ، برق برای روشنایی

و فن های مولد هوا نیازاست .

با این روش درهرپشته زباله تولیدی متناسب با حجم ریخته می شود . دوره تخمیر 16 الی 21 روز

، می باشد دراین روش با ایجاد شبکه هوادهی پارامترهای میکروبی ،انگلی، PH، و نسبت C/N

بخوبی کنترل می شوند.

البته روش های بدست آوردن کود آلی از زباله بسیار متنوع بوده واکنون مورد پژوهش مهندسان

بهداشت محیط، کشاورزی، محیط زیست ، عمران ومکان یک خاک وبسیاری دیگر از رشته ها قرار

گرفته است . نکته اینجاست که این روشها باید ساده ، اقتصادی وبه دوراز مخاطرات بهداشتی وزیست

محیطی باشند .

بازیابی وپردازش مواد غیرآلی ( زباله خشک)  :

همانطور که اشاره شد درصد مهمی از زباله های شهری مواد فساد ناپذیر قابل بازیافت همچون

پلاستیک ، شیشه ، آهن ، چوب و . . . می باشد .معمولا" مخاطرات بهداشتی برخی اقلام ازجمله آهن و

شیشه درصورت رعایت نکات بهداشتی بسیارکم است .وازجمله مواد مخاطره آمیز بازیافت غیراصولی

انواع پلی مرها یی چون پلی اتیلن – پلی پروپیلن و پلی اتیلن تریفالات(PET) هستند که بارشد

تکنولوژی بسیار زیاد شده است . از بازیافت این پلیمرها ، شلنگ آب – اسباب بازی کودکان ،وسایل

آشپزخانه، دمپایی و . . . می سازند .

براساس تحقیقاتی که توسط اینجانب درسال 1378 انجام گرفته با استفاده از روشهای آزمایشگاهی

ونمونه برداریهای تصادفی ازکارگاههای پردازش پلاستیک ) جداسازی ، گرانول سازی و اکسترود(

شاخصهای** کلی فرم ، اشرشیاکلی وانواعی از کپک درسطوح مواد مذکور بدست آمد . که علاوه

برعوامل فوق تخمهای انگل ، هپاتیت نوع A وB،( باتوجه به اختلاط پسماند های پزشکي) را نیز نبا يد

ازنظردورداشت . بازیافت غیراصولی پلاستیک ازنظر شیمیایی و میکروبی حائز اهمیت است .

پس برای بازیافت پلاستیک رفع آلودگیهای میکروبی با استفاده از اجرای روشهای تفکیک زباله از

مبداء توسط مردم وگندزدایی درروشهای اجرایی بازیابی نباید فراموش شود *** .ضمنا" ازآنجائی که

پلی مرها درمعرض نورتغییر فرم داده وبه منومرها شکسته می شوند ویا برعکس منو مرها باهم

ترکیب شده وپلی مرهای سنگین را ایجاد می کنند باید به ابهامات تولید کمپلکس های شیمیایی نیز

پاسخ دادو عوارض آن ها را به خوبی بررسی نمود .

نتیجه :

به نظر می رسد برای ط راحی واجرای یک برنامه دفع زباله باید آن را بطور سیستماتیک ودرقالب

مدیریت مواد زائد جامد مبتنی بر اصول علمی ومهندسی دید و ازتمامی تخصصها به صورت گروهی

بهره گرفت.

آن برنامه ای موفق خواهد بود که شرایط فرهنگی وامکانات وتکنولوژی موجود رادرنظرگیرد

،ازمشارکت مردمی بهره کافی ببرد ، پرهزینه نباشد وتمامی زوایای عملیاتی آن بخوبی محاسبه گردد.

باید به این نکته توجه نمود که دفن حجم بالای زباله ، بدون پردازش، خسارات مادی ومعنوی

زیادی در پی دارد چراکه منابع محیط زیست محدود است .

 

 

 

منابع : محسن فرهادی – مدیریت مواد زائد جامد ( بازیافت مواد )- پژوهشی دربازیابی عملی

پلاستیک ورفع آلودگیهای آن - تابستان 1378

غلامحسین سعید – بررسی فرآیند تهیه کمپوست از زباله شهری تهران – سازمان بازیافت وتبدیل

مواد شهرداری تهران- اسفند 1375

*کارشناس مسئول بهداشت محیط معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی ایران

 

 

 

توضیحات :

*کانالی است که با توجه به حجم تولید روزانه زباله به صورت مکعب مستطیل حفر می گردد.

**به منظور تولید قطعات پلاستیکی درروشهای بادی وتزریقی اکسترود کردن بعد از مرحله گرانول سازی الزامی است

.( درمرحله اکسترود گرانولهای پلاستیکی شبیه به قطعات فتیله ای می شود .)

*** روشهای فنی وعملیاتی وطراحی سازه های فلزی رفع آلودگیهای میکروبی ازپلاستیک های بازیافت شده درمنبع اعلام شده

آمده است . ضمنا" این روشها بصورت عملی نیز درکارخانه کمپوست تهران درهمان سال اجراء گردیده است .

|+| نوشته شده توسط صالحه صالح نیا در دوشنبه بیست و دوم تیر 1388 و ساعت 14:19